سبد خرید

پرورش کودک دوزبانه ؛ آری یا نه؟

پرورش کودک دوزبانه؛ آری یا نه؟

در جهان مدرن امروز و با گسترش دانش و فناوری، نیاز انسان به یادگیری مهارت‌های بیشتر در زمینه‌های گوناگون  ضروری و گریز‌ناپذیر به‌ شمار می‌آید. یکی از موردهای مهم و ضروری برای زندگی امروز، دانستن زبان دیگری جز زبان مادری و توانایی برقراری ارتباط با دیگران به وسیلة زبان دوّم است که آن را در اصطلاح دوزبانگی می‌نامند.

دوزبانگی گونه های مختلفی دارد و راه‌های متفاوتی نیز برای دوزبانه شدن وجود دارد. پروفسور چامسکی، پدر دانش زبانشناسی نوین، در روزهای آغازین سال 1960 این ایدۀ خود را به جهانیان ارائه کرد که ساده‌ترین و علمی‌ترین راه دوزبانه شدن، آغاز آن از بدو تولّد کودک است، امّا در این مورد نگرانی‌هایی نیز برای والدین وجود دارد؛ ازجمله اینکه آیا در معرض دو زبان قرار گرفتن برای کودک سخت نیست؟ و یا اینکه باعث سردرگمی او نمی‌شود؟ آیا فراگرفتن همزمان دو زبان باعث تکلّم دیرتر یا مشکلات گفتاری کودک نخواهد شد؟

در آغاز، توجّه به این نکته ضروری است که روند رشد هر کودک با دیگری متفاوت است. در هیچ زمینه‌ای نباید کودکان را با هم مقایسه کرد. در نتیجه باید این مسئله را با جدّیت تمام مطرح کرد که هیچ پژوهش دانش بنیان و شواهد تجربی ثبت شده‌ای وجود ندارد که نشان‌دهندۀ مشکلات گفتاری در کودکان دوزبانه باشد. کودکان به دلیل توانایی‌های ذاتی ذهنشان توانایی فراگیری حتّی بیش از دو زبان از بدو تولّد را دارد. آن‌ها به‌راحتی با تجربه اندوزی از محیط پیرامون، دو زبان را از هم تشخیص می‌دهند و دستور زبان و واژگان مربوط به هر کدام را جداگانه در مغزشان دسته‌بندی می‌کنند و گسترش می‌دهند.

 

 

نکتۀ بسیار مهم در پرورش کودک دوزبانه، فراهم سازی شرایط مناسب برای رشد زبانی کودک در هر دو زبان است. پدرومادر باید بتوانند محیط‌هایی جداگانه برای هر دو زبان برای کودک فراهم کنند، برای نمونه، کودک، محیط و دوستانی از هر دو زبان داشته باشد و هرآینه هر دو زبان را بکار بگیرد، چراکه کودک به‌درستی می‌آموزد که هر زبان را در چه موقعیّتی به‌کار ببرد.

عوامل مهم در پرورش کودکان دوزبانه کدام‌اند؟

نخستین و مهم‌ترین عامل، سنّ قرارگیری در معرض دو زبان است و عامل دوّم را می‌توان میزان و نوع در معرض بودن دو زبان دانست. بیشتر کودکانی که در یادگیری دشواری ندارند، در فراگیری زبان نخست موفّق هستند، اّما در برابر آن، همۀ کودکان در فراگیری زبان دوّم موفّق نمی‌شوند، موفّقیّت در تسلّط بر زبان دوّم بستگی زیادی به تعامل میان عوامل درونی و برونی دارد.

عوامل برونی عبارت‌اند از: دسترسی به گویشوران زبان دوّم، میزان تعامل کودک با گویشوران زبان دوّم، میزان پشتیبانی در استفاده از زبان دوّم و فشارهایی که در مدرسه و جامعه در مورد زبان دوّم وجود دارد.

 عوامل درونی نیز شامل این مواردند: توانایی‌های زبان‌شناختی کودک و محدودیّت‌هایش، داشتن درکی که برای یادگیری زبان دوّم نیاز است، استعداد در یادگیری زبان، طبیعت و ذات فردی و مهارت‌های اجتماعی.

اگر خانه و مدرسه به دوزبانگی بها دهند، کودکان نیز به‌سادگی هر دو زبان را می‌آموزند و آن‌ها را در سطح بالایی یاد می‌گیرند.

کودکان چگونه زبانی جز زبان اوّل را یاد می‌گیرند؟

یادگیری دو زبان به یکی از دو روش زیر انجام می‌گیرد:

1.      یادگیری همزمان هنگامی رخ می‌دهد که کودک از زمان تولّد با دو زبان بزرگ شود، یا زبان دوم پیش از سه سالگی معرّفی ‌شود. کودکانی که دو زبان را به‌طور همزمان یاد می‌گیرند، همان مراحل رشدی را طی می‌کنند که کودکان تک‌زبانه می‌گذرانند. با اینکه کودکان دوزبانه ممکن است کمی دیرتر از کودکان تک‌زبانه شروع به حرف زدن کنند، امّا با این حال در همان بازه ی سنّی شروع به حرف زدن می‌کنند. دوزبانه‌های همزمان از همان آغاز یادگیری زبان، دو زبان جداگانه کسب می‌کنند. آن‌ها در نخستین گام های یادگیری می‌توانند بین دو زبان تمایز قائل شوند و برای سازگاری با طرف گفتگو، زبان گفتگوی خود را تغییر دهند، برای نمونه؛ با یکی از والدین -که به زبان فرانسه حرف می‌زند- فرانسه حرف بزنند و با دیگری -که به انگلیسی حرف می‌زند- انگلیسی صحبت کنند.

 

2.       یادگیری پیوسته زمانی رخ می‌دهد که زبان دوم پس از یادگیری کامل زبان اوّل معرّفی می‌شود (عموماً پس از سه سالگی). کودکانی که به کشوری با زبانی دیگر مهاجرت می‌کنند، این نوع یادگیری را تجربه می‌کنند یا مثلاً تا زمانی که کودک به دبستان نرفته است، در خانه تنها به زبان موروثی‌اش صحبت می‌کند، در حالی‌که در مدرسه باید به زبان متفاوتی -که در آن دبستان صحبت می‌شود- آموزش ببیند. کودکی که با این شیوه، زبان دوّم را یاد می‌گیرد، عموماً موارد زیر را تجربه می‌کند:

 •   در آغاز ممکن است برای مدّت کوتاهی از زبان خانۀ خود استفاده کند.

•   زمانی که برای نخستین بار در معرض زبان دوم قرار می‌گیرد، ممکن است وارد مرحلة «خاموشی» یا «غیرشفاهی» شود. این مرحله از چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد و در این دوره کودک درک خود از زبان را می‌سازد. کودکان کم‌سن‌تر معمولاً بیشتر از کودکان بزرگ‌تر در این مرحله می‌مانند. کودک می‌تواند در این مدّت از ایما و اشاره استفاده کند و چند کلمه از زبان دوم را به‌کار ببرد.

• او بکار بردن جمله های کوتاه یا تقلیدی را آغاز می‌کند. از برچسب‌های تک واژه‌ای یا جمله های از بر شده مانند «نمی‌دونم» یا «این چیه؟» استفاده می‌کند. این جمله ها از واژگان یا دانش زبانی خود کودک ساخته نشده‌اند، بلکه جمله هایی هستند که او جایی شنیده و از بر کرده است.

 • سرانجام کودک شروع به ساختن جمله های خود می‌کند. این جملات کاملاً حفظی نیستند و از برخی واژگانی که کودک تازه یاد گرفته، ساخته شده‌اند. کودک در آغاز به هنگام ساختن جمله از «فرمول» استفاده می‌کند و واژه ی خودش را در یک جملۀ معمولی می‌گذارد، مانند «من … می‌خواهم»، امّا رفته رفته در زبان روان و سلیس می‌شود. او خطاهای دستوری ‌دارد یا جمله هایی می‌سازد که کوتاه شده به‌نظر می‌آیند، زیرا برخی از قانون های دستور را نمی‌داند. برخی از این اشتباه‌ها به دلیل تأثیر زبان نخست او هستند، امّا بیشتر خطاهای او مانند همان خطاهایی هستند که کودکان تک‌زبانه به هنگام یادگیری آن زبان انجام می‌دهند.

خرافات مربوط به دوزبانگی

    دوزبانه بودن موجب تأخیر زبانی می‌شود.

    وقتی کودکان از دو زبان همزمان استفاده می‌کنند، بدان معناست که گیج شده‌اند و در دوزبانگی مشکل دارند.

    برای اینکه فرد زبان دومی بیاموزد، باید از کودکی شروع به یادگیری کند.

    وقتی کودکی در فضای دوزبانه قرار می‌گیرد، والدین باید از رویکرد «هر یک از والدین یک زبان» استفاده کنند.

    اگر می‌خواهید فرزندتان به زبان اکثریّت صحبت کند، دیگر نباید به زبان خانه با فرزندتان حرف بزنید.

 

برتری های دوزبانه بودن

  • کودکان دوزبانه بهتر می‌توانند توجّه خود را به دانسته های مورد نیاز معطوف کنند و کمتر حواسشان پرت می‌شود.
    •    افراد دوزبانه نوآوری بیشتری دارند و در حلّ مسائل پیچیده بهتر از تک‌زبانه‌ها هستند.
    •   آثار پیری بر مغز در میان بزرگسالان دوزبانه کمتر است.
    •    در یک پژوهش ثابت شد که آغاز جنون در افراد دوزبانه چهار سال دیرتر از افراد تک‌زبانه است.
    •    افراد دوزبانه دسترسی بیشتری به افراد و منابع دارند.

چگونه از کودک دوزبانۀ خود پشتیبانی کنیم؟

  • کاری را انجام دهید که برای شما و خانوادۀ شما راحت است. اگر در زبانی مسلّط نیستید، تلاش نکنید با فرزندتان به آن زبان حرف بزنید.
  • اگر فرزندتان دو زبان را در هم می‌آمیزد، نگران نشوید؛ این یک بخش طبیعی از دوزبانه شدن است. به فرزندتان فرصت دهید تا به زبان خانه بشنود، حرف بزند، بازی کند و تعامل داشته باشد.
  • اگر فکر می‌کنید که فرزندتان تأخیر زبانی دارد، از یک آسیب‌شناس زبان‌ گفتاری در مورد بهترین روش‌های کمک به فرزند در یادگیری بیش از یک زبان مشاوره بخواهید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

در حال بارگذاری ...
رمز عبور خود را فراموش کرده اید؟
رمز عبور خود را فراموش کرده اید؟ لطفا نام کاربری یا رمز عبور خود را وارد کنید. پس از آن یک لینک بازیابی رمز عبور در ایمیل خود دریافت خواهید کرد.
We do not share your personal details with anyone.